شمس‌الدين محمدبن مکّي جبل عاملي معروف به شهيد اول، نخستين فقيهي است که با اين عنوان شهرت يافته است. بي‌ترديد قبل از اين فقيه امامي، تعداد زيادي از عالمان شيعه جان خود را بر سر عقيده نهاده و به شهادت رسيده بودند، اما ويژگي‌هاي علمي و آثار فقهي و تأثيرگذاري اين فقيه نامي بر عرصه فقاهت و انديشه ولايي، سبب گرديد تا درخشش سيماي علمي و اجتماعي او بر ديگر همگنانش چنان امتياز يابد که نام «شهيد اول» بر او نهند.
ولادت
بر اساس مشهورترين نظر، شمس‌الدين محمد بن مکّي در سال 734 هـ .ق در روستاي جزين از آبادي‌هاي منطقه کوهستاني جنوب لبنان ـ جبل عامل ـ ديده به جهان گشود.
خاندان
پدر آن فقيه بزرگ، ابو محمد مکّي بود که جمال‌الدين يا شرف‌الدين لقب داشت و مادر مکرّمه‌اش، بانويي از آل معيّه، از خاندان علوي ساکن در عراق بوده است. تبار والاي شهيد اول را منتهي به چهار قبيله هَمدان، اوس، خزرج و مطلّب شمرده‌اند که در شمار نامي‌ترين و محترم‌ترین قبايل عرب صدر اسلام قرار داشته‌اند و نسب وي را از جانب مادر به «سعد بن معاذ» منتهي دانسته‌اند.
سعد بن معاذ همان شخصيت صحابي و مورد احترام پيامبر(ص) بود که بزرگ قبيله اوس، به شمار مي‌آمد و در جنگ بدر پرچمدار آنان بود و در نبرد احد نيز حضور داشت و در جنگ خندق جراحتي برداشت و به همان جراحت از دنيا رخت بر بست. پيامبر در مرگ او اندوهگين شد و فرمود: «اهتزّ عرش الرحمن لموت سعد بن معاذ».